4. Modele göre öğretimin düzenlenmesinde sırasıyla şu adımlar
atılmalıdır:
1- Dikkati çekme
2- Öğrenciyi dersin hedeflerinden haberdar etme
3- Ön bilgilerin hatırlatılması
4- Uyarıcı materyalin sunulması
5- Öğrenciye yol gösterme(rehberlik etme)
6- Davranışı ortaya çıkarma
7- Dönüt-Düzeltme verme
8- Değerlendirme
9- Öğrenilenlerin kalıcılığının ve transferinin sağlanması
5. 1.Dikkati çekme
Öğrenmenin en iyi şekilde gerçekleşmesi için öğrencinin
dikkatini çekecek materyaller tasarlanmalıdır. Öğretmen bu hedef
doğrultusunda görsel(resim, film vb) ve sözel(fıkra vb)
unsurlardan yararlanabilir. İnsanların çoğu biranda tek bir
konuya odaklanabilmektedir. Bundan dolayı öğrencinin tüm
dikkati öğretilecek konu üzerine yoğunlaştırılmalıdır. Bunuda
öğrencinin dikkatini çekecek yeni materyaller kullanarak
yapabilir. Öğrenciler hakkında bilgiler edinip onların dikkatinin
dağılmaması için onların ilgisini çekecek sorular yöneltilmeli ve
onlarında konuya ortak edip soru ve görüşlerini dile getirmesi
sağlanmalıdır. Böylece öğrenme en iyi şekilde gerçekleşecektir.
6. 2.öğrenciyi dersin hedeflerinden haberdar etme
Öğretmenin öğretime başlamadan önce öğrencilere dersin
içeriği hakkında genel bir bilgi verilmelidir. Böylece öğrenci ne
öğrenmesi gerektiği hakkında güdülenmiş olur ve konu dışına
çıkmaktan kurtulur. Derste neyin öğrenilmesi gerektiği hakkında
az çok bilgi edinmiş olur ve ona göre kendini odaklar. Böylece
dersi kavram çatışmasına düşmeden daha kısa zamanda öğrenir.
Hedefin önceden duyulması, yönetim mekanizmasını harekete
geçirir ve beklentilerin oluşmasına yardımcı olur. Öğrencinin
derste ulaşacağı hedefleri bilmesi bu hedeflere ulaşmak için hangi
yöntem ve teknikleri uygulayacağını kafasında tasarlar.
7. 3. Ön bilgilerin hatırlatılması
Öğretilen konuların kısa süreli bellekteki bilgilerin uzun süreli
belleğe anlamlı bir şekilde kodlanabilmesi için önbilgilerle
anlamlandırılması gerekir. Bunun için öğrenciye bilgi verilmeden
önce ön bilgilerin ortaya çıkarılması sağlanmalıdır. Böylece
öğrenci daha kolay neden sonuç ilişkisi kurabilir. Öğretmen,
öğrencilerin daha önce kazanmış oldukları bilgileri soru sorarak,
açıklama yaptırarak, tartışarak ortaya çıkarabilir. Bu yöntemle
öğrenme daha hızlı ve kolay gerçekleşir.
8. 4. Uyarıcı materyalin sunulması
Dersin içeriğini sunarken daha etkili ve daha verimli bir
öğretim sağlamak için stratejilerin kullanılması gerekir. Öğrenciyi
hedefe ulaştıracak materyaller doğru seçilmelidir. Bu materyaller
öğrenmeyi kolaylaştıracak cinste olmalıdır.
Öğrenci böylelikle sunulan önbilgilerle karşılaştırır, anlamlandırır
ve uzun süreli belleğe kodlamaya çalışır. Materyalin
düzenlenmesinde öğrenci grubunun gelişim özellikleri ve sınıf
düzeyleri çok etkili bir rol oynar. “sınıf düzeyi” denilen kavram
uyarıcı durumlarının düzenlenmesinde dikkate alınması gereken
ölçütlerden biridir.
9. 5. Öğrenciye yol gösterme(rehberlik etme)
Öğrenciye yol gösterme öğrenme açısından oldukça önemlidir.
Öğrenme ortamında öğrencilerin yanlış davranışlar kazanmaması ve
başarılı olmalarının sağlanması için onlara rehberlik edilmesi gerekir.
Bunun için öğrenciye neyi nerede ne zaman ne şekilde yapılacağı nasıl
kodlama yapılması gerektiği yeni bilgilerin hangi ön öğrenmelere
birleştirileceği konularında ipuçları verilmelidir.
En iyi yol gösterme stratejisi, her adımda biraz yardım vererek
ilerlemedir. Bu suretle, her öğrenci ihtiyacı kadar destek alma imkanına
sahip olur. Hızlı öğrenene bir tek, yavaş öğrenene ise birkaç örnek yeterli
olabilir. Öğrenciye ipuçları verilerek öğrencinin bilgiyi kendisinin
bulması sağlanmalıdır. Böylece öğrenme kalıcı olacaktır.
10. 6. Davranışı ortaya çıkarma
Öğrenciye yeni davranışlar öğretildikten sonra bu davranışın ne
derece kazandıklarının yoklanması gerekmektedir. Öğrenciye
yazılı sözlü sorular sorarak davranışı test edilmelidir. Konuyu
kavradığı hissedilen öğrenciye yap, çiz, söyle gibi ifadelerle
öğrendiği davranışa dönüştürülmesi istenir. Böylece öğrencinin
kendisini de görmesi sağlanmış olur.Öğrencilerde kazandırılmak
istenen davranış gözlenmese öğretim ortamı zenginleştirilmeli
öğrenciye yeni ipuçları verilmelidir.
11. 7. Dönüt-Düzeltme verme
Bu aşamada öğrencinin kazanması gereken davranış ne ise onu
yapması beklenir. Öğrenci gösterdiği davranışın doğruluğu hakkında
bilgi almak ister. Öğrenci gösterdiği davranışın doğru olduğunu
öğrenirse davranışı pekiştirir ve öğrenmeye karşı güdüsü artar.
Davranışın yanlış olduğunu öğrenirse hatasını düzeltir ve o davranışı
bir daha tekrarlamamaya özen gösterir. Öğrencinin kazanması gereken
davranış ne ise onu yapması beklenir.
Örneğin " 250 kg. kivi 500 TL. ise bir kg. kivi ne kadardır ?” diye bir soru
sorulduğunda; verilecek cevapla hem kesirlerle ilgili bilgi (davranışlar)
hem de kilogramın alt birimleri ile ilgili bilgi ortaya çıkarılmış olur.
Geribildirim verilmesinde standart yoktur. Geribildirim baş sallama,
mimik hareketleri, gülümseme, kabul anlamında söz söyleme gibi
değişik şekillerde verilebilir.
12. 8. Değerlendirme
Öğrenmenin sonunda her bir öğrencinin istendik davranışı ne
derecede kazandığının belirlenmesi gerekir. Öğretimsel olayların
verimliliğini değerlendirmek için beklenen hedeflerin gerçekleşip
gerçekleşmediği sınanmalıdır.
Yapılan değerlendirmeler sonucunda öğrenmenin ne derece
gerçekleştiği gözlenir ve öğrenciler sonuçlar hakkında bilgi
verilerek gerekirse tamamlama eğitimi yapılır. Değerlendirme
öğrencilerin düşünme, anlama, sorgulama, ilişki kurma, analiz-
sentez yapma becerilerini geliştirme düzeyini ölçmek için
yapılmaktadır. Değerlendirme sonunda öğrenciler arasında
karşılaştırma yapılmamalıdır.
13. 9. Öğrenilenlerin kalıcılığının ve transferinin sağlanması
Bir konuda uzmanlığı geliştirmek için yeni bilgilerin başka
alanlara da uygulanması gerekir. Öğrenmenin ilk oluşumundan
hemen sonra, öğrenciye öğrenmeyi güçleştirici nitelikte alıştırma,
örneklendirme, proje vb. ödevler verilmelidir. Öğrenilen
davranışların aralıklı olarak tekrar edilmesi kalıcılığı büyük
oranda etkiler. Öğrenilenlerin başka alanlara geçişini sağlamak
için öğrenilenlerin yeni durumlarda kullanılması, öğrencilerin
problemlerle karşı karşıya bırakılması yararlı olur.
15. Kuram temel olarakkısa süreli belleğe ulaşan
uyarıcıların burada sözel ve sözel olmayan iki
alt birimde işlem görmelerini düşüncesine
dayanmaktadır. Kuramda, sözel olmayan
kanal, ‘’görsel kanal’’ adlandırılmaktadır.
16. Kurama göre bir yazının görüntüsü ya da sesi, sözel kanal yolu ile
kısa süreli belleğe iletilir ve sözel alt biriminde işlenir.
Diğer taraftan sözel bilgi içermeyen
görüntüler ise sözel olmayan görsel kanal ise süreli belleğe iletilir
ve görsel alt birimde işlenir.
18. İkili kodlama kuramına göre bu iki alt sistemin birlikte kullanımı
öğrenmeyi olumlu yönde etkilemektedir.
Diğer bir deyişle ikili kodlama kuramına göre; hem sözel hem de
görsel bilgi içeren öğretim metaryelleri, yalnızca sözel ya
dayalnızca görsel bilgi içeren metaryellerden daha etkilidir.
19. Ayrıca görsel kanal aracılığı ile sunulan içerik, sözel kanal
aracılığıyla sunulan içerikten daha iyi hatırlanmaktadır.
İkili kodlama kuramının ilkelerini daha etkili öğretim
metaryellerinin tasarımı için dikkate alınmalıdır.
21. İki temel öğeye sahiptir:
1. Üç tür bellekten oluşan bilgi depoları
2. Bilginin bir depodan diğerine aktarımını
sağlayan içsel, bilişsel etkinlikleri kapsayan
bilişsel süreçlerdir.
23. Çevreden gelen uyarıcılar öğrenenin
alıcılarını yani duyu organlarını etkiler ve
duyusal kayıt yoluyla sinir sistemine girer.
Duyu organların her birine gelen uyarıcıların
ilk algılanmalarından duyusal kayıt
sorumludur.
Buradaki bilgi, orijinal uyarıcıyı temsil eden
bir yapıdadır. Uyarıcının tam olarak
aynısıdır.
Bilgi burada çok kısa kalabilmektedir. Bir ile
dört saniye arasında kalış süresi
değişmektedir.
Duyusal Kayıt
24. İki fonksiyonu vardır:
1. Sınırlı miktardaki bilgiyi sınırlı bir
zaman süresi içinde geçici olarak depolar.
Bundan dolayı kısa süreli bellek denir.
(7+2 birim)
2. Bilgi burada çok kısa kalmaktadır.
Yetişkinde bu süre 20 saniye kadardır.
3. Kısaca bir yetişkinde kısa süreli bellek
beş ile dokuz birimlik bilgiyi zihinsel
tekrar yapılmadıkça ancak en fazla 20
saniye depolayabilmektedir.
Kısa Süreli Bellek
25. İyi öğrendiğimiz bilgiyi sürekli olarak depoladığımız
bellek türüdür.
Uzun süreli bellek, nöronlar arasındaki bağlantılarda
yani sinapslarda yapısal değişme ile ortaya
çıkmaktadır.
Sinapslar ya güçlenmekte ya da komşu nöronlarla
yeni bağlar, yeni kollar oluşturmaktadır.
Beyindeki bu değişmeler de bilginin uzun süreli
bellekte sürekli olarak kaldığını göstermektedir.
Belleğin kapasitesinin sınırsız olduğu
belirtilmektedir. Öğrenme bir kez gerçekleştiğinde
ebediyen saklandığına ilişkin kanıtlar mevcuttur.
Uzun Süreli bellek
26. Örtük ve Açık Tekrar
Kodlama/Anlamlandırma
Genişletme/Eklemleme
Bellek Destekleyici İpuçları
Bilginin Uzun Süreli Belleğe
Aktarılmasında Kullanılan
Süreçler
27. Kısa Süreli Bellekte Bilgiyi Saklama Yolları
1- Sürekli Tekrar 2-Gruplama
Bilginin Kısa Süreli Bellekten Uzun Süreli Belleğe Aktarma Yolları
1-Dikkat 2-Agı
28. Bacanlı, H. (1998). Eğitim Psikolojisi, İstanbul: Kurtiş
Matbaacılık.
Demirel, Ö. (2002). Kuramdan Uygulamaya Eğitimde
Program Geliştirme. Ankara: Pegem Yayıncılık.
Erden, M., Akman, Y. (1997). Eğitim Psikolojisi, 4.baskı,
Ankara: Arkadaş Yayıncılık.
Fidan, N. (1986). Okulda Öğrenme ve Öğretme, Ankara:
Kadıoğlu Matbaası.
Senemoğlu, N.(2003). Gelişim Öğrenme ve Öğretim,
Ankara: Gazi Kitabevi.
Sönmez, V. ( 2001). Program Geliştirmede Öğretmen El
Kitabı, Geliştirilmiş 9. baskı, Ankara: Anı Yayıncılık.
KAYNAK GAGNE DOKUZ
ADIM KURAMI
29. Kaynaklar Aldağ, H. Ve Sezgn, M. E. (2003).
Çok Ortamlı Öğrenmede İkl Kodlama Kura
ve Blşsel Model. Çukurova Ünıverstes Sosyal
Blmler Ensttüsü Dergs, 11(11): 121-135.
Sezgn, M. E. (2002). İkl Kodlama Kuramına
Dayalı Olarak Hazırlanan Ders Yazılımının
Fen Blgs Öğretmndek Akademk Başarıya,
Öğrenme Düzeylerne ve Kalıcılığa Etks.
Yüksek Lsans Tez. Çukurova Ünverstes
Sosyal Blmler Ensttüsü: Adana.
KAYNAK PAVİLO İKİLİ
KODLAMA KURAMI
30. Nuray Senemoğlu, Gelişim Öğrenme ve Öğretim,
Kuramdan Uygulamaya, Gazi Kitabevi, 12. Baskı,
Ankara 2005, ss. 265- 343. Bülent Öztürk;
İbrahim Kısaç, “Bilgiyi İşleme Modeli”,
(ed.)Binnur Yeşilyaprak, Eğitim Psikolojisi,
Gelişim-Öğrenme-Öğretim, PegemA Yay., Ankara
2006, ss. 275-303. Zekavet Topçu Kabasakal,
“Bilişsel Öğrenme Kuramı”, (ed.) Alim Kaya,
Eğitim Psikolojisi, Pegem A Yay. Ankara 2007, ss.
463-485.
KAYNAK BİLGİYİ İŞLEME
KURAMI